कृत्रिम वर्षा: जानाजानी मौसम परिवर्तन गर्नु प्रकृतिमा हस्तक्षेप गर्नु हो- भूगोल पत्रकार जीवन शर्मा

कृत्रिम वर्षा: जानाजानी मौसम परिवर्तन गर्नु प्रकृतिमा हस्तक्षेप गर्नु हो- भूगोल पत्रकार जीवन शर्मा

काठमाडौँ । कृत्रिम वर्षाको इतिहास पहिलो पटक सन् १८९१ मा लुइस ग्याथम्यानले परिकल्पना गरेकाहुन्। उनले वर्षा गराउन बादलमा तरल कार्बन डाइअक्साइड इन्जेक्सन गर्ने सुझाव दिए।सन् १९३० को दशकमा, बर्गेरन-फाइन्डलीसेन प्रक्रियाले बादलमा बरफको क्रिस्टल थप्दा पानीको वाफलाई चिसो पार्न र पानीका थोपाहरूलाई वर्षामा परिणत गर्न सकिन्छ भनेर ल्यावमा परिक्षण गरी देखाएका थिए।

यद्यपि, पहिलो सफल प्रयोग सन् १९४६ मा भिन्सेन्ट शेफरले सुख्खा बरफबाट बरफको क्रिस्टल उत्पादन गरेर परिक्षण गरेका थिए।

यही प्रविधि प्रयोग गरेर, सन् १९४६ नोभेम्बर १३ मा न्यूयोर्कमा विमानबाट क्लाउड सिडिङ प्रयोग गरेर कृत्रिम वर्षा पहिलो पटक गरिएको थियो, जसको परिणामस्वरूप हिउँ पर्यो।

भारतले कृत्रिम वर्षाको इतिहास तमिलनाडु सरकारले पहिलो पटक सन् १९८३ मा खडेरीग्रस्त क्षेत्रहरूमा कृत्रिम वर्षाको प्रयोग गरेको थियो।

यसपछि, यसलाई सन् २००३ र सन् २००४ मा कर्नाटक र महाराष्ट्रमा पनि अपनाइएको थियो। हालै, राजस्थान र दिल्लीमा कृत्रिम वर्षा गराउने प्रयास गरिएको छ।

• कृत्रिम वर्षा कसरी हुन्छ?

विज्ञान र प्रविधिको यस युगमा, मानिसहरूले प्रविधिको प्रयोग गरेर अनुकूल अवस्था सिर्जना गर्न धेरै हदसम्म सफल भएका छन्। यी मध्ये एक कृत्रिम वर्षा हो। हाल, कम वर्षा भएका क्षेत्रहरूमा कृत्रिम वर्षा गर्ने बारेमा हरेक वर्ष छलफल गरिन्छ। प्रविधि र केही रसायनहरू प्रयोग गरेर बादलहरूमा वर्षाको लागि अनुकूल अवस्था सिर्जना गरेर वर्षा गराउने कार्यलाई कृत्रिम वर्षा भनिन्छ। यसलाई क्लाउड सिडिङ वा क्लाउड सिडिङ पनि भनिन्छ। कृत्रिम वर्षाको प्रक्रिया, सीमितता र चुनौतीहरूको विस्तृत रूपमा अन्वेषण गर्नेछौं।